Darah dalam air kencing (hematuria) pada lelaki

Dua jenis hematuria

Hematuria bermaksud darah dalam air kencing. Ada dua jenis. Hematuria yang nampak (makroskopik) ialah apabila air kencing kelihatan merah, merah jambu atau coklat. Hematuria mikroskopik pula hanya dikesan melalui ujian air kencing, biasanya semasa pemeriksaan kesihatan atau saringan pekerjaan.

Garis panduan urologi antarabangsa seperti EAU menganggap darah yang nampak dalam air kencing pada lelaki dewasa sebagai tanda yang perlu dinilai sepenuhnya, walaupun ia hanya berlaku sekali dan hilang sendiri. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa hilangnya darah tidak bermakna puncanya sudah hilang.

Pastikan ia benar-benar darah

Sesetengah makanan dan ubat boleh menukar warna air kencing. Buah naga merah dan ubi bit boleh menyebabkan warna merah jambu. Sesetengah antibiotik untuk tibi menjadikan air kencing jingga. Dehidrasi teruk boleh menyebabkan warna teh pekat. Ujian air kencing yang ringkas boleh mengesahkan sama ada terdapat sel darah merah. Ramai pesakit di Kelantan yang makan buah naga merah datang dengan kerisauan ini, dan ujian ringkas sudah memadai untuk menenangkan mereka.

Punca biasa kencing berdarah pada lelaki

Jangkitan saluran kencing

Jangkitan kurang biasa pada lelaki berbanding wanita, jadi apabila ia berlaku, doktor biasanya mencari punca lain di sebaliknya seperti prostat atau batu. Gejala termasuk pedih kencing, kerap kencing dan sakit bawah perut.

Batu karang

Batu di buah pinggang atau saluran ureter boleh menyebabkan sakit pinggang yang sangat kuat, datang dan pergi, menjalar ke pangkal paha, bersama air kencing berdarah. Cuaca panas dan kurang minum air meningkatkan risiko.

Prostat membesar

Pembesaran prostat jinak sering menyebabkan saluran darah kecil di permukaan prostat mudah pecah, terutamanya pada lelaki berumur lebih 50 tahun. Gejala lain termasuk aliran kencing lemah dan kerap kencing malam. Baca prostat membesar.

Radang prostat dan jangkitan seksual

Prostatitis dan jangkitan seksual seperti gonorea boleh menyebabkan darah bercampur nanah dan pedih kencing. Lihat jangkitan gonorea.

Senaman berat dan kecederaan

Larian jarak jauh atau hentakan pada pinggang boleh menyebabkan darah sementara. Ia biasanya hilang dalam 1 hingga 2 hari tetapi masih wajar disemak jika berulang.

Ubat pencair darah

Ubat ini boleh mendedahkan pendarahan, tetapi jarang menjadi satu-satunya punca. Doktor masih akan mencari punca asas.

Barah pundi kencing, buah pinggang atau prostat

Ini sebab utama hematuria perlu dinilai. Barah pundi kencing sering muncul sebagai darah yang nampak tanpa sakit. Risiko lebih tinggi pada lelaki berumur lebih 40 tahun, perokok dan mereka yang terdedah kepada bahan kimia industri tertentu. Merokok ialah faktor risiko paling penting yang boleh diubah.

Hematuria mikroskopik dalam pemeriksaan kesihatan

Ramai lelaki mengetahui ada darah dalam air kencing hanya selepas pemeriksaan kesihatan untuk kerja, insurans atau saringan tahunan. Keputusan seperti ini tidak semestinya serius, kerana senaman berat, jangkitan ringan atau sampel yang tercemar boleh memberi keputusan positif. Biasanya ujian diulang selepas beberapa minggu. Jika darah masih dikesan pada ujian ulangan, terutamanya pada lelaki lebih 40 tahun atau perokok, doktor akan mencadangkan ultrasound dan penilaian lanjut. Protein dalam air kencing, tekanan darah tinggi atau fungsi buah pinggang yang menurun pula mungkin menunjukkan masalah buah pinggang sendiri, yang memerlukan pendekatan berbeza.

Bagaimana dengan lelaki muda

Pada lelaki bawah 40 tahun, punca yang lebih biasa ialah jangkitan, batu karang, senaman berat dan kecederaan. Barah jarang berlaku dalam kumpulan ini, tetapi darah yang berulang atau disertai gejala lain tetap perlu diperiksa. Sakit pinggang yang datang bersama darah sering menunjukkan batu, berbeza dengan sakit pinggang otot yang biasanya tidak menyebabkan perubahan pada air kencing.

Ujian yang biasanya dibuat

1. Ujian air kencing untuk sel darah, jangkitan dan kadangkala sel abnormal
2. Ujian darah untuk fungsi buah pinggang, kiraan darah dan, mengikut umur, PSA
3. Ultrasound buah pinggang, pundi kencing dan prostat
4. Imbasan CT saluran kencing jika perlu
5. Sistoskopi, iaitu kamera halus untuk melihat dalam pundi kencing, biasanya oleh doktor urologi

Di Kota Bharu, perkhidmatan urologi kerajaan terdapat di Hospital Raja Perempuan Zainab II dan Hospital Universiti Sains Malaysia (HUSM) di Kubang Kerian, biasanya melalui rujukan dari Klinik Kesihatan atau klinik swasta.

Rawatan

Rawatan bergantung sepenuhnya pada punca. Jangkitan dirawat dengan antibiotik yang sesuai berdasarkan ujian. Batu kecil boleh keluar sendiri dengan banyak minum air dan ubat penahan sakit, manakala batu besar mungkin perlu prosedur. Pendarahan akibat prostat membesar boleh dikawal dengan ubat preskripsi tertentu atau prosedur. Barah yang dikesan awal mempunyai pilihan rawatan yang lebih baik, sebab itu penilaian awal sangat penting.

Apa yang boleh anda lakukan sekarang

• Minum air yang cukup, kecuali doktor mengehadkan cecair
• Catat bila darah muncul, warna, darah beku dan gejala lain
• Jangan berhenti ubat pencair darah tanpa nasihat doktor
• Berhenti merokok, untuk pundi kencing dan kesihatan keseluruhan

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim