Kesuburan Lelaki dan Ujian Air Mani

Bila pasangan dikira sukar hamil?

Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mentakrifkan ketidaksuburan sebagai tidak berlaku kehamilan selepas 12 bulan melakukan hubungan intim secara kerap tanpa sebarang kaedah perancang. Jika isteri berumur 35 tahun ke atas, penilaian wajar dimulakan selepas 6 bulan. Garis panduan EAU menyatakan bahawa faktor berkaitan lelaki ditemui dalam kira-kira 50% pasangan yang tidak mendapat zuriat, sama ada sebagai punca tunggal atau bersama faktor wanita.

Di Kelantan, ramai pasangan menunggu bertahun-tahun dan hanya isteri yang menjalani pemeriksaan. Di klinik, saya selalu galakkan suami membuat ujian air mani pada masa yang sama. Ujian ini mudah, tidak menyakitkan dan boleh menjimatkan masa berbulan-bulan.

Bagaimana sperma dihasilkan

Sperma dihasilkan di dalam testis secara berterusan, dan satu kitaran pembentukan mengambil masa kira-kira 70 hingga 80 hari. Ini bermakna perubahan gaya hidup yang anda mulakan hari ini hanya akan kelihatan dalam ujian air mani kira-kira tiga bulan kemudian. Testis berada di luar badan kerana penghasilan sperma memerlukan suhu yang sedikit lebih rendah daripada suhu badan.

Punca mandul lelaki

• Varikosel: urat membengkak di kantung testis yang meningkatkan suhu setempat. Lihat varikosel.
• Hormon: masalah pituitari, prolaktin tinggi, atau penggunaan testosteron dan steroid anabolik dari luar. Lihat testosteron rendah.
• Jangkitan: jangkitan kelamin seperti klamidia dan gonorea, atau beguk yang menjangkiti testis. Lihat jangkitan seksual.
• Genetik: sindrom Klinefelter, kehilangan sebahagian kromosom Y, atau ketiadaan saluran sperma sejak lahir.
• Sumbatan: saluran sperma tersumbat selepas jangkitan atau pembedahan.
• Masalah ejakulasi: disfungsi ereksi, ejakulasi terlalu lambat, atau ejakulasi songsang ke dalam pundi kencing.
• Gaya hidup: merokok, alkohol, obesiti, dadah, kurang tidur, panas berlebihan dan pendedahan bahan kimia di tempat kerja.
• Testis tidak turun semasa kecil, kecederaan atau rawatan kanser.

Dalam sebahagian kes, tiada punca yang jelas ditemui. Ini dipanggil ketidaksuburan idiopatik.

Tanda mandul lelaki dan tanda air mani tidak subur

Kebanyakan lelaki dengan masalah kesuburan tidak mempunyai sebarang tanda, dan fungsi seksual mereka normal. Rupa air mani, sama ada cair, pekat, putih atau jernih, tidak boleh menentukan kesuburan. Air mani memang cair secara semula jadi kira-kira 15 hingga 30 minit selepas ejakulasi. Tanda yang wajar diperiksa termasuk:

• Testis kecil, lembut atau berbeza saiz.
• Bengkak atau urat seperti "beg cacing" di kantung testis.
• Nafsu sangat rendah, bulu badan berkurang atau payudara membesar.
• Isipadu air mani sangat sedikit atau tiada langsung semasa klimaks.
• Darah dalam air mani yang berulang.

Ujian air mani: persediaan dan prosedur

1. Elakkan ejakulasi selama 2 hingga 7 hari sebelum ujian, seperti yang disyorkan oleh manual WHO 2021.
2. Kumpul sampel melalui melancap ke dalam bekas steril yang dibekalkan makmal. Jangan gunakan kondom biasa kerana pelincirnya boleh membunuh sperma.
3. Kumpul keseluruhan sampel; bahagian pertama mengandungi paling banyak sperma.
4. Hantar ke makmal dalam masa kira-kira satu jam dan simpan pada suhu badan.
5. Maklumkan jika anda demam dalam tiga bulan lepas, kerana demam boleh menurunkan kualiti sperma buat sementara.

Nilai rujukan WHO 2021

Manual Makmal WHO edisi ke-6 (2021) menyenaraikan had rujukan bawah berdasarkan lelaki yang pasangannya hamil dalam tempoh setahun. Nilai di bawah had ini tidak bermakna mandul, dan nilai di atasnya tidak menjamin kehamilan.

Kualiti sperma berubah dari masa ke masa. Jika keputusan pertama tidak normal, ujian diulang selepas beberapa minggu sebelum sebarang kesimpulan dibuat.

Istilah dalam laporan

• Oligozoospermia: kepekatan sperma rendah.
• Asthenozoospermia: pergerakan sperma lemah.
• Teratozoospermia: bentuk normal kurang daripada had.
• Azoospermia: tiada sperma dalam sampel. Ia memerlukan penilaian hormon, genetik dan kemungkinan sumbatan.

Ujian lanjut

Bergantung pada keputusan, doktor boleh memeriksa testis secara fizikal, membuat ultrasound kantung testis, ujian hormon (FSH, LH, testosteron, prolaktin), ujian genetik atau ujian air kencing selepas ejakulasi untuk mengesan ejakulasi songsang.

Cara meningkatkan kesuburan sperma lelaki

• Berhenti merokok dan vape; kurangkan alkohol.
• Capai berat badan sihat dan bersenam secara sederhana.
• Elak panas berlebihan: sauna, tab mandi panas, seluar terlalu ketat, dan komputer riba di atas paha untuk tempoh lama.
• Jangan gunakan testosteron atau steroid anabolik tanpa preskripsi.
• Makan makanan seimbang yang kaya sayur, buah, ikan dan kekacang.
• Tidur cukup dan urus stres.
• Bersama isteri secara kerap, kira-kira setiap dua hingga tiga hari, terutamanya sekitar masa ovulasi.

Kebanyakan suplemen "penyubur" mempunyai bukti terhad. Fokus kepada perubahan gaya hidup memberi asas paling kukuh.

Sokongan emosi untuk pasangan

Ketidaksuburan sering membawa beban emosi yang berat, terutamanya dalam masyarakat yang kerap bertanya "bila nak ada anak?". Lelaki mungkin berasa bersalah atau kurang "jantan" apabila ujian air mani tidak normal, manakala isteri mungkin selama ini menanggung tekanan seorang diri. Ingatlah bahawa kesuburan ialah isu pasangan, bukan kesalahan sesiapa.

Hadir bersama ke temu janji, berkongsi keputusan secara terbuka dan menetapkan had tentang perkara yang mahu dikongsi dengan keluarga besar boleh mengurangkan tekanan. Jika rasa sedih, risau atau marah berlarutan, dapatkan sokongan kaunseling. Penilaian yang lebih awal, dan bersama, biasanya menjadikan perjalanan ini lebih ringan.

Kesuburan lelaki sampai umur berapa?

Lelaki boleh terus menghasilkan sperma hingga usia lanjut, tetapi kualiti sperma dan masa untuk mendapat kehamilan cenderung menurun selepas umur 40-an. Umur isteri tetap faktor terbesar dalam kejayaan kehamilan, jadi jangan menunggu terlalu lama untuk memulakan penilaian bersama.

Rawatan

Rawatan bergantung pada punca: membaiki gaya hidup, merawat jangkitan, rawatan hormon untuk punca pituitari, pembedahan varikosel dalam kes terpilih, atau teknologi bantuan reproduktif seperti IUI, IVF dan ICSI di klinik kesuburan. Rawatan kesuburan juga tersedia di hospital kerajaan melalui rujukan. Jika anda di Kota Bharu, penilaian awal dan ujian air mani boleh diatur di Klinik Etika Kota Bharu.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Anda boleh bertanya secara peribadi, pada masa yang sesuai untuk anda.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim