Pembesaran Prostat Benigna (BPH): Panduan Lengkap

Apa itu prostat?

Prostat ialah kelenjar sebesar buah kenari yang terletak di bawah pundi kencing, mengelilingi saluran kencing (uretra). Fungsinya menghasilkan sebahagian daripada cecair air mani. Oleh kerana prostat mengelilingi saluran kencing, sebarang pembesaran boleh menekan saluran itu dan mengganggu aliran kencing.

Apa itu prostat membesar (BPH)?

Pembesaran prostat benigna (benign prostatic hyperplasia, BPH) ialah pertambahan sel prostat yang bukan kanser. Ia berkait dengan usia dan pengaruh hormon lelaki. Perkataan "benigna" bermaksud tidak merebak. BPH tidak bertukar menjadi kanser, tetapi kedua-duanya boleh wujud serentak pada lelaki yang sama, jadi penilaian tetap penting.

Ringkasan Penilaian Teknologi Kesihatan dan CPG KKM tentang BPH mencatatkan bahawa dalam satu kempen kesedaran di Hospital Kuala Lumpur, kira-kira 35 daripada 100 lelaki berumur 50 tahun ke atas yang datang mempunyai BPH. Ia juga menyatakan ramai lelaki hanya mendapatkan rawatan selepas simptom menjadi sangat mengganggu. Di Kelantan, saya melihat corak yang sama: ramai pak cik menahan simptom bertahun-tahun kerana menyangka ia "biasa orang tua".

Tanda prostat membesar

Simptom BPH dibahagikan kepada dua kumpulan:

• Simptom aliran: aliran lemah, lambat untuk mula kencing, kencing terputus-putus, perlu meneran, rasa tidak kosong, menitis selepas kencing.
• Simptom penyimpanan: kerap kencing, rasa terdesak, terjaga malam untuk kencing. Lihat juga kencing malam dan pundi kencing terlalu aktif.

Saiz prostat tidak selalu sepadan dengan keterukan simptom. Ada lelaki dengan prostat besar tetapi simptom ringan, dan sebaliknya.

Prostat membesar bermula umur berapa?

Perubahan prostat bermula secara perlahan selepas umur 40, dan simptom lebih kerap muncul selepas umur 50. Risiko meningkat dengan setiap dekad. Sejarah keluarga, obesiti, diabetes dan kurang aktiviti fizikal dikaitkan dengan simptom yang lebih teruk.

Bagaimana doktor menilai

1. Skor IPSS: soal selidik tujuh soalan yang telah disahkan dalam Bahasa Melayu dan Inggeris di Malaysia. Ia mengukur keterukan dan kesan kepada kualiti hidup.
2. Pemeriksaan prostat melalui dubur: untuk menganggar saiz dan mengesan kawasan keras yang mencurigakan.
3. Ujian air kencing: mencari jangkitan, darah atau gula.
4. Ujian fungsi buah pinggang jika ada risiko halangan teruk.
5. PSA (antigen spesifik prostat): dibincangkan dahulu sebelum diambil, kerana ia boleh meningkat akibat BPH, jangkitan atau kanser.
6. Ultrasound untuk baki air kencing selepas kencing dan saiz prostat, serta ujian kadar aliran jika perlu.

Rawatan prostat membesar

Pemantauan dan cara menjaga prostat

Bagi simptom ringan yang tidak mengganggu, pemantauan berkala bersama perubahan gaya hidup sering memadai:

• Kurangkan minuman 2 jam sebelum tidur dan elak kafein serta alkohol pada waktu petang.
• Kencing dua kali (tunggu seketika selepas kencing, kemudian cuba lagi) untuk mengosongkan pundi.
• Rawat sembelit dan kekal aktif.
• Semak ubat selesema dan alahan tertentu yang boleh memburukkan aliran kencing.

Ubat preskripsi

Menurut CPG KKM dan garis panduan EAU, beberapa kumpulan ubat digunakan:

• Penyekat alfa: melegakan otot prostat dan leher pundi kencing. Kesan dirasai dalam beberapa hari hingga minggu. Ia boleh menyebabkan pening ketika bangun dan perubahan ejakulasi.
• Perencat 5-alfa reduktase: mengecilkan prostat secara perlahan dalam tempoh beberapa bulan. Sesuai untuk prostat yang besar. Ubat ini menurunkan bacaan PSA, jadi doktor perlu tahu jika anda mengambilnya.
• Gabungan kedua-dua kumpulan untuk prostat besar dengan simptom sederhana hingga teruk.
• Ubat untuk simptom penyimpanan jika urgensi menonjol, selepas memastikan pengosongan baik.

Ubat prostat yang diluluskan KKM memerlukan preskripsi. Rawatan prostat di hospital kerajaan dan klinik kesihatan juga tersedia melalui rujukan.

Pembedahan dan prosedur

Pembedahan dipertimbangkan jika ubat tidak membantu, atau jika berlaku komplikasi seperti tidak boleh kencing berulang kali, jangkitan berulang, batu pundi kencing, darah dalam air kencing berulang atau kerosakan buah pinggang. Pilihan termasuk TURP (pembuangan sebahagian prostat melalui saluran kencing), pembedahan laser dan prosedur invasif minimum yang lain, dijalankan oleh doktor urologi.

Komplikasi jika dibiarkan

• Retensi kencing akut: tidak boleh kencing langsung dan sangat sakit.
• Jangkitan saluran kencing berulang dan batu pundi kencing.
• Kerosakan buah pinggang akibat tekanan balik dalam kes teruk.

Bezakan BPH, radang prostat dan kanser prostat

Tiga keadaan prostat yang sering dikelirukan ialah BPH, prostatitis (radang prostat) dan kanser prostat. Ketiga-tiganya boleh menyebabkan simptom kencing, tetapi cirinya berbeza.

Oleh kerana kanser prostat peringkat awal biasanya senyap, lelaki berumur 50 tahun ke atas, atau lebih awal jika ada sejarah keluarga, wajar berbincang dengan doktor tentang kebaikan dan had ujian PSA. Ujian ini bukan sempurna; bacaan tinggi tidak semestinya kanser, dan bacaan normal tidak menolak sepenuhnya.

Kaitan prostat dengan fungsi seksual

Simptom saluran kencing bawah yang sederhana hingga teruk sering berlaku bersama disfungsi ereksi pada lelaki berumur, kerana kedua-duanya berkongsi faktor risiko seperti diabetes, darah tinggi dan obesiti. Sesetengah ubat prostat juga boleh mengurangkan isipadu air mani atau menyebabkan ejakulasi kering. Kesan ini biasanya tidak berbahaya tetapi perlu dimaklumkan lebih awal supaya anda tidak terkejut. Beritahu doktor jika perubahan ini mengganggu, kerana ada pilihan ubat lain.

Produk herba dan ubat prostat tradisional

Banyak produk herba prostat dipasarkan dengan dakwaan besar. Bukti saintifik bagi kebanyakannya lemah atau bercampur. Jika anda ingin mencuba, pastikan ia berdaftar dengan NPRA dan beritahu doktor, kerana simptom yang ditutup oleh produk boleh melambatkan diagnosis keadaan lain. Hubungan antara simptom prostat dan fungsi seksual juga diterangkan di halaman disfungsi ereksi.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Anda boleh bertanya secara peribadi, pada masa yang sesuai untuk anda.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim