Gonorea: Jangkitan Seksual yang Menyebabkan Lelehan Zakar

Apa itu gonorea atau kencing nanah?

Gonorea ialah jangkitan oleh bakteria Neisseria gonorrhoeae yang menyerang lapisan lembap badan seperti saluran kencing, dubur, tekak dan mata. Pada lelaki, ia paling kerap menyebabkan lelehan seperti nanah dari hujung zakar, sebab itu masyarakat menyebutnya kencing nanah. Ia bukan penyakit baharu, tetapi masih biasa: KKM melaporkan 1,819 kes gonorea baharu di Malaysia pada 2022, dan 22.4% daripadanya melibatkan remaja bawah 21 tahun.

Punca kencing nanah dan cara berjangkit

Gonorea berjangkit melalui seks vaginal, anal atau oral tanpa kondom dengan orang yang dijangkiti, walaupun orang itu kelihatan sihat. Ejakulasi tidak semestinya berlaku untuk jangkitan berpindah. Seks oral boleh menyebabkan gonorea di tekak, dan seks anal penerima boleh menyebabkan gonorea di dubur. Risiko meningkat dengan pasangan baharu atau beberapa pasangan, sejarah STI sebelum ini dan dalam kalangan lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki (MSM). Gonorea tidak berjangkit melalui tandas, tuala atau berkongsi makanan.

Tanda-tanda kencing nanah pada lelaki

Tanda biasanya muncul dalam beberapa hari hingga dua minggu selepas pendedahan:

• Lelehan pekat berwarna putih, kuning atau kehijauan dari zakar, kadang-kadang mengotori seluar dalam.
• Pedih atau panas ketika kencing, dan rasa ingin kencing lebih kerap.
• Hujung zakar merah atau bengkak.
• Sakit atau bengkak pada satu testis (epididimitis).
• Jika di dubur: lelehan, gatal, darah atau sakit ketika buang air besar.
• Jika di tekak: biasanya tiada tanda, kadang sakit tekak.

Sebahagian lelaki tidak mengalami sebarang tanda, terutamanya jika jangkitan di tekak atau dubur. Sebaliknya, ada yang mengalami kencing nanah tetapi tidak sakit. Kedua-dua keadaan tetap boleh berjangkit kepada pasangan. Lelehan zakar juga boleh disebabkan oleh klamidia atau jangkitan lain, jadi ujian diperlukan untuk memastikan puncanya.

Adakah kencing nanah tanda HIV?

Ini antara soalan paling kerap saya terima. Kencing nanah bukan tanda HIV, kerana HIV sendiri tidak menyebabkan lelehan zakar. Namun gonorea meradangkan kulit dan lapisan saluran, lalu memudahkan HIV masuk atau keluar. Sebab itu setiap lelaki yang didiagnos gonorea patut membuat ujian HIV dan sifilis pada masa yang sama, dan mengulanginya selepas tempoh tingkap.

Gonorea di tekak dan dubur

Ramai lelaki hanya memikirkan zakar apabila bercakap tentang kencing nanah. Hakikatnya, gonorea di tekak selepas seks oral dan gonorea di dubur selepas seks anal penerima selalunya senyap sepenuhnya. Jangkitan di tekak juga lebih sukar dirawat dan menjadi tempat bakteria membina rintangan. Oleh itu, jika anda pernah melakukan seks oral atau anal, beritahu doktor supaya swab diambil dari tempat yang betul. Ujian air kencing sahaja akan terlepas jangkitan di tempat ini, dan anda mungkin terus menjangkiti pasangan tanpa sedar.

Apa yang berlaku semasa pemeriksaan

Konsultasi bermula dengan soalan neutral tentang simptom, tarikh pendedahan, jenis hubungan dan penggunaan kondom. Doktor kemudian memeriksa zakar, testis dan kelenjar pangkal paha dengan persetujuan anda, dan anda boleh meminta peneman (chaperone). Jika ada lelehan, swab kecil diambil dari hujung zakar. Prosesnya singkat dan rasa tidak selesa hanya seketika. Jika tanda sangat jelas, rawatan boleh diberikan pada hari yang sama sebelum keputusan kultur siap.

Bagaimana doktor mengesahkan gonorea

• Swab lelehan zakar untuk pewarnaan Gram (keputusan cepat) dan kultur.
• Ujian air kencing NAAT untuk gonorea dan klamidia, jika tersedia.
• Swab tekak atau dubur jika ada pendedahan di tempat itu.
• Kultur dan ujian kepekaan antibiotik, penting untuk memantau rintangan.

Mengikut garis panduan STI KKM 2024, gonorea juga merupakan penyakit yang wajib dilaporkan di bawah Akta Pencegahan dan Pengawalan Penyakit Berjangkit 1988 (Akta 342). Laporan ini untuk kawalan kesihatan awam dan dirahsiakan.

Rawatan kencing nanah

Rawatan utama gonorea yang tidak berkomplikasi ialah suntikan antibiotik kumpulan sefalosporin, mengikut garis panduan KKM. Jika klamidia belum dapat disingkirkan, doktor mungkin menambah antibiotik lain. Ujian penyembuhan tidak diperlukan untuk semua orang, tetapi disyorkan satu hingga dua minggu selepas rawatan bagi gonorea di tekak, jika rawatan alternatif digunakan, atau jika simptom berterusan.

Elak seks sekurang-kurangnya tujuh hari selepas anda dan pasangan dirawat dan simptom hilang. Tanda kencing nanah sudah sembuh ialah lelehan dan pedih kencing hilang, tetapi kepastian datang daripada penilaian doktor dan ujian ulangan, bukan perasaan sahaja. Ujian semula selepas tiga bulan juga digalakkan kerana jangkitan semula sering berlaku.

Kenapa ubat kencing nanah di farmasi berisiko

Ramai yang mencari ubat kencing nanah di farmasi atau mencuba antibiotik lama yang tersimpan di rumah. Masalahnya, bakteria gonorea sudah lama menjadi rintang terhadap banyak antibiotik lama, termasuk kumpulan penisilin dan tetrasiklin yang biasa dibeli sendiri. Laporan WHO 2024 mencatatkan bahawa daripada 87 negara yang memantau, sembilan negara melaporkan rintangan yang meningkat terhadap antibiotik rawatan terakhir gonorea. Mengambil ubat yang salah boleh meredakan simptom seketika tetapi meninggalkan jangkitan dan menggalakkan bakteria menjadi lebih kebal.

Komplikasi jika tidak dirawat

• Jangkitan testis dan epididimis yang menyakitkan, dan dalam kes tertentu boleh menjejaskan kesuburan.
• Jangkitan merebak ke darah, menyebabkan demam, sakit sendi dan ruam kulit.
• Risiko HIV yang lebih tinggi.
• Pada pasangan wanita: radang pelvis, sakit pelvis kronik, kehamilan luar rahim dan masalah kesuburan.

Memaklumkan pasangan tanpa saling menyalahkan

Memberitahu pasangan memang sukar, terutamanya dalam perkahwinan. Namun kerana gonorea boleh senyap, terutamanya pada wanita dan di tekak atau dubur, sukar untuk menentukan siapa yang dijangkiti dahulu. Fokuskan perbualan kepada kesihatan bersama: kedua-dua pihak perlu diuji dan dirawat pada masa yang sama supaya jangkitan tidak berulang. Jika sukar, doktor atau pegawai kesihatan boleh membantu memaklumkan pasangan secara sulit tanpa mendedahkan identiti anda.

Cara mencegah kencing nanah

• Gunakan kondom dengan betul untuk seks vaginal, anal dan oral.
• Buat saringan berkala jika ada pasangan baharu, termasuk swab tekak dan dubur jika berkaitan.
• Maklumkan pasangan dalam tempoh 60 hari lepas supaya mereka diuji dan dirawat.
• Jangan berkongsi atau menyimpan antibiotik untuk kegunaan sendiri.

Konteks Kelantan

Ramai lelaki muda di Kota Bharu dan Kelantan datang dengan kencing nanah selepas beberapa hari mencuba ubat sendiri kerana malu. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa lebih awal ujian dibuat, lebih mudah rawatannya, dan semua maklumat dirahsiakan. Penilaian boleh dibuat di klinik kesihatan kerajaan, hospital atau Klinik Etika Kota Bharu. Untuk senarai saringan lain, rujuk panduan jangkitan seksual lelaki.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim