Varikosel: Urat Membengkak di Kantung Testis

Apa itu varikosel?

Varikosel ialah keadaan apabila urat-urat kecil di dalam kantung testis (skrotum), yang dipanggil pleksus pampiniform, membengkak dan berlingkar. Urat ini sepatutnya membawa darah keluar dari testis kembali ke jantung. Apabila injap di dalam urat lemah, darah bertakung dan urat membesar, sama seperti urat varikos di betis.

Varikosel sangat biasa. Kajian antarabangsa menganggarkan kira-kira 15% lelaki dalam populasi umum mempunyainya, dan ia ditemui pada kira-kira 35% hingga 50% lelaki yang mengalami ketidaksuburan primer. Ia biasanya mula terbentuk semasa akil baligh. Kebanyakan lelaki dengan varikosel masih mempunyai anak tanpa sebarang rawatan.

Kenapa kebanyakannya di sebelah kiri?

Kira-kira sembilan daripada sepuluh varikosel berlaku di sebelah kiri. Ini kerana urat testis kiri mengalir ke dalam urat buah pinggang kiri pada sudut tegak dan laluannya lebih panjang, jadi tekanan dalam urat lebih tinggi. Urat testis kanan pula mengalir terus ke urat besar badan dengan sudut yang lebih mudah. Varikosel di kedua-dua belah juga boleh berlaku.

Tanda varikosel

• Selalunya tiada simptom langsung dan hanya dikesan semasa pemeriksaan kesuburan.
• Bengkak lembut di atas testis yang terasa seperti "beg cacing".
• Rasa berat, sengal atau tidak selesa di kantung testis, terutamanya selepas berdiri lama, bersenam atau pada cuaca panas, yang berkurang apabila berbaring.
• Testis di sebelah yang terlibat lebih kecil atau lembut.
• Masalah kesuburan pasangan.

Ramai lelaki muda di Kota Bharu dan sekitar Kelantan menemui bengkak ini sendiri dan terus bimbang tentang kanser. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa kebanyakan bengkak lembut berlingkar di atas testis ialah varikosel, tetapi sebarang ketulan pada testis tetap perlu diperiksa doktor kerana ketulan keras pada testis itu sendiri perlu disingkirkan kemungkinan tumor.

Gred varikosel

Bagaimana varikosel menjejaskan kesuburan

Darah yang bertakung meningkatkan suhu di sekitar testis. Penghasilan sperma sangat sensitif kepada suhu, jadi suhu yang lebih tinggi boleh mengurangkan bilangan, pergerakan dan kualiti sperma. Varikosel juga dikaitkan dengan peningkatan tekanan oksidatif dan kerosakan DNA sperma. Namun bukan semua lelaki dengan varikosel mengalami masalah sperma, sebab itu ujian air mani penting sebelum membuat keputusan rawatan. Penerangan lanjut tentang ujian ini di halaman kesuburan lelaki.

Bagaimana doktor menilai

1. Pemeriksaan fizikal ketika berdiri dan berbaring, termasuk semasa meneran.
2. Ultrasound Doppler skrotum untuk mengesahkan saiz urat, aliran balik darah dan mengukur isipadu testis.
3. Ujian air mani, sebaik-baiknya dua kali, jika kesuburan menjadi kebimbangan.
4. Ujian hormon dalam kes tertentu.

Bila rawatan diperlukan?

Garis panduan EAU mencadangkan rawatan dipertimbangkan bagi lelaki yang mempunyai varikosel yang boleh dirasa (klinikal), ujian air mani yang tidak normal, dan masalah kesuburan pasangan yang tidak dapat diterangkan oleh punca lain. Rawatan juga dipertimbangkan apabila:

• Remaja dengan testis di sebelah varikosel jelas lebih kecil dan semakin mengecil.
• Sakit atau rasa berat yang berterusan dan mengganggu, walaupun selepas langkah konservatif.
• Dalam keadaan terpilih bagi lelaki dengan kiraan sperma sangat rendah sebelum prosedur kesuburan.

Varikosel subklinikal yang hanya dilihat pada ultrasound biasanya tidak memerlukan rawatan. Lelaki dengan ujian air mani normal juga biasanya tidak memerlukan pembedahan semata-mata untuk kesuburan.

Pilihan rawatan

Langkah konservatif

• Pakai seluar dalam yang menyokong skrotum.
• Elak berdiri terlalu lama tanpa rehat.
• Ubat penahan sakit ringkas apabila sengal.
• Elak panas berlebihan dan berhenti merokok untuk melindungi kualiti sperma.

Pembedahan dan prosedur

• Varikoselektomi mikro: pembedahan melalui hirisan kecil di kelangkang menggunakan mikroskop untuk mengikat urat yang terlibat sambil memelihara arteri dan saluran limfa. Ia dikaitkan dengan kadar berulang dan komplikasi yang rendah.
• Embolisasi: prosedur radiologi melalui salur darah untuk menyumbat urat dari dalam tanpa hirisan besar.
• Pembedahan laparoskopik dalam keadaan tertentu.

Selepas rawatan, peningkatan kualiti sperma biasanya hanya dapat dinilai selepas kira-kira tiga hingga enam bulan, kerana kitaran penghasilan sperma mengambil masa sekitar tiga bulan. Tiada prosedur yang boleh menjamin kehamilan, dan umur serta kesuburan isteri tetap faktor penting.

Varikosel pada remaja

Varikosel sering mula dikesan pada usia remaja, kadang-kadang semasa pemeriksaan kesihatan sekolah atau ketika bersukan. Kebanyakan remaja dengan varikosel tidak memerlukan pembedahan. Doktor biasanya memantau saiz testis secara berkala menggunakan ultrasound. Rawatan dipertimbangkan jika testis di sebelah varikosel semakin kecil berbanding sebelah yang lain, atau jika ada sakit yang berterusan. Ibu bapa tidak perlu panik, tetapi pemantauan yang teratur penting supaya keputusan dibuat pada masa yang sesuai.

Mitos tentang varikosel

• "Varikosel pasti menyebabkan mandul." Tidak benar. Ramai lelaki dengan varikosel mempunyai anak secara semula jadi.
• "Semua varikosel mesti dibedah." Pembedahan hanya untuk keadaan terpilih selepas penilaian.
• "Varikosel ialah kanser." Varikosel ialah masalah urat, bukan ketumbuhan, walaupun ketulan lain pada testis perlu diperiksa.

Kaitan dengan hormon

Sesetengah kajian mendapati varikosel yang besar dikaitkan dengan paras testosteron yang lebih rendah. Jika anda turut mengalami nafsu berkurang atau letih, doktor mungkin memeriksa hormon. Lihat testosteron rendah.

Varikosel yang perlu dinilai segera

Varikosel yang muncul secara tiba-tiba pada lelaki dewasa, varikosel di sebelah kanan sahaja, atau varikosel yang tidak mengecil apabila berbaring, perlu dinilai lebih lanjut dengan pengimejan perut. Dalam keadaan jarang, ia boleh disebabkan oleh ketumbuhan atau sumbatan di dalam abdomen yang menekan urat. Sakit testis mendadak pula bukan tanda biasa varikosel; ia perlu dibezakan daripada testis terpulas yang merupakan kecemasan. Jika anda tidak pasti sama ada bengkak yang dirasa ialah varikosel atau sesuatu yang lain, pemeriksaan ringkas oleh doktor dan ultrasound biasanya cukup untuk memberi jawapan yang jelas. Untuk kesihatan sistem pembiakan secara menyeluruh, baca juga panduan kesihatan lelaki.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Anda boleh bertanya secara peribadi, pada masa yang sesuai untuk anda.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim