Klamidia: Jangkitan Seksual Senyap pada Lelaki

Apa itu klamidia?

Klamidia ialah jangkitan oleh bakteria Chlamydia trachomatis. Ia menjangkiti saluran kencing (uretra), dubur, tekak dan, pada wanita, pangkal rahim. WHO menganggarkan kira-kira 129 juta jangkitan klamidia baharu di seluruh dunia pada 2020, menjadikannya STI bakteria yang paling kerap. Di Malaysia, data klamidia tidak sebanyak data sifilis atau gonorea kerana ramai yang dijangkiti tidak pernah diuji, jadi bebannya sebenar mungkin jauh lebih besar daripada yang dilaporkan.

Klamidia digelar jangkitan senyap. Kebanyakan lelaki yang dijangkiti tidak mempunyai sebarang simptom, tetapi masih boleh menjangkiti pasangan dan mengalami komplikasi kemudian. Sebab itu klamidia merupakan salah satu ujian asas dalam saringan jangkitan seksual.

Bagaimana klamidia berjangkit

Klamidia tersebar melalui seks vaginal, anal atau oral tanpa kondom dengan orang yang dijangkiti. Ejakulasi tidak perlu berlaku. Ia juga boleh berpindah daripada ibu kepada bayi ketika bersalin, menyebabkan jangkitan mata atau paru-paru pada bayi. Klamidia tidak berjangkit melalui tandas, tuala, kolam renang atau berkongsi makanan.

Risiko lebih tinggi bagi orang muda yang aktif secara seksual, mereka yang mempunyai pasangan baharu atau beberapa pasangan, mereka yang tidak konsisten menggunakan kondom, dan lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki (MSM), yang lebih kerap mengalami jangkitan di dubur. Pernah dijangkiti klamidia sebelum ini juga tidak memberi kekebalan.

Tanda klamidia pada lelaki

Jika ada simptom, ia biasanya muncul satu hingga tiga minggu selepas pendedahan dan selalunya ringan:

• Lelehan jernih, berair atau keputihan dari hujung zakar, sering lebih jelas pada waktu pagi.
• Pedih atau panas ketika kencing.
• Gatal atau rasa tidak selesa di hujung zakar.
• Sakit, berat atau bengkak pada satu testis.
• Jika di dubur: sakit, lelehan atau darah, walaupun ramai tiada tanda langsung.
• Jika di tekak: hampir selalu tiada tanda.

Simptom ini menyerupai gonorea atau kencing nanah, tetapi lelehan klamidia biasanya lebih cair dan kurang banyak. Ramai lelaki menggambarkannya sebagai kencing nanah tapi tidak sakit. Kedua-dua jangkitan juga kerap berlaku serentak, jadi ujian dibuat bersama.

Komplikasi jika dibiarkan

• Epididimitis: radang saluran di belakang testis yang menyebabkan sakit dan bengkak.
• Artritis reaktif: sakit dan bengkak sendi, kadang disertai mata merah dan radang saluran kencing, beberapa minggu selepas jangkitan.
• Proktitis: radang dubur, terutamanya dengan jenis klamidia tertentu yang dipanggil LGV, lebih kerap dilaporkan dalam kalangan MSM.
• Kesuburan: kesan klamidia terhadap kesuburan lelaki masih dikaji dan buktinya bercampur. Namun pada pasangan wanita, klamidia yang tidak dirawat ialah punca penting radang pelvis, kehamilan luar rahim dan masalah kesuburan.
• Risiko HIV meningkat apabila ada radang akibat STI.

Bagi pasangan yang merancang anak, saringan klamidia bersama ialah langkah mudah yang melindungi kedua-dua pihak. Jika anda sedang menilai masalah kesuburan, lihat juga panduan kesuburan lelaki.

Ujian klamidia

Garis panduan STI KKM 2024 dan CDC mengesyorkan ujian molekul (NAAT) kerana ia sangat sensitif:

• Air kencing pertama (aliran awal), sebaik-baiknya selepas sekurang-kurangnya sejam tidak kencing, untuk jangkitan saluran kencing.
• Swab dubur jika pernah melakukan seks anal penerima.
• Swab tekak jika doktor menilai ada keperluan, terutamanya bersama ujian gonorea.

Ujian darah tidak mengesan klamidia. Ujian boleh dibuat kira-kira dua minggu selepas pendedahan; jika dibuat terlalu awal dan negatif, doktor mungkin meminta ujian ulangan. Sesiapa yang positif klamidia patut diuji juga untuk gonorea, sifilis dan HIV.

Rawatan klamidia

Klamidia boleh sembuh dengan antibiotik preskripsi, biasanya daripada kumpulan tetrasiklin atau makrolid, dipilih oleh doktor mengikut tempat jangkitan dan keadaan anda. Beberapa perkara penting:

• Habiskan kursus ubat walaupun simptom hilang lebih awal.
• Elak sebarang hubungan seks selama tujuh hari selepas rawatan selesai, dan sehingga pasangan juga selesai dirawat.
• Pasangan dalam tempoh enam bulan lepas perlu diuji dan dirawat, walaupun tiada tanda.
• Ujian semula sekitar tiga bulan selepas rawatan digalakkan kerana jangkitan semula sangat biasa, terutamanya jika pasangan tidak dirawat.
• Ujian penyembuhan tidak rutin diperlukan, kecuali bagi jangkitan tertentu, jika simptom berterusan atau rawatan tidak lengkap.

Jangan berkongsi ubat dengan pasangan atau menggunakan baki antibiotik lama. Ubat penyakit kelamin lelaki yang dibeli sendiri sering tidak sesuai dari segi jenis dan tempoh, dan boleh menyebabkan ujian kemudian menjadi mengelirukan.

Mitos dan fakta tentang klamidia

• Mitos: tiada lelehan bermakna tiada jangkitan. Fakta: kebanyakan lelaki dengan klamidia tidak mempunyai lelehan langsung.
• Mitos: cukup jika isteri atau pasangan sahaja diuji. Fakta: kedua-dua pihak perlu diuji dan dirawat serentak, jika tidak jangkitan akan berulang.
• Mitos: ujian darah rutin sudah termasuk klamidia. Fakta: klamidia hanya dikesan melalui air kencing atau swab, bukan darah.
• Mitos: sekali dirawat, tidak akan dijangkiti lagi. Fakta: tiada kekebalan selepas rawatan; jangkitan semula boleh berlaku dengan pendedahan baharu.

Apa yang berlaku di klinik

Konsultasi bermula dengan soalan neutral tentang simptom, tarikh pendedahan, jenis hubungan dan penggunaan kondom. Soalan ini membantu doktor memilih sampel yang betul, bukan untuk menghakimi. Bagi kebanyakan lelaki, ujian klamidia hanya memerlukan sampel air kencing dalam bekas kecil. Swab dubur boleh diambil sendiri oleh pesakit dengan panduan, jika sesuai. Jika simptom jelas atau pasangan sudah disahkan positif, rawatan boleh dimulakan pada hari yang sama sebelum keputusan siap. Keputusan ujian dan rekod anda disimpan secara sulit.

Konteks Kelantan

Ramai lelaki di Kota Bharu dan Kelantan tidak pernah mendengar tentang klamidia, walaupun ia jauh lebih biasa daripada yang disangka. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa ujian klamidia hanya memerlukan sampel air kencing, tanpa pemeriksaan yang memalukan, dan keputusannya dirahsiakan. Ujian boleh dibuat di klinik kesihatan kerajaan, hospital atau klinik swasta seperti Klinik Etika Kota Bharu. Konsultasi WhatsApp juga terbuka kepada pembaca di seluruh Malaysia.

Cara mencegah klamidia

• Gunakan kondom dengan betul untuk seks vaginal, anal dan oral.
• Buat saringan sekurang-kurangnya setahun sekali jika ada pasangan baharu, dan setiap tiga hingga enam bulan bagi yang berisiko tinggi.
• Buat ujian bersama pasangan sebelum memulakan hubungan baharu atau sebelum berkahwin.
• Selepas dirawat, pastikan pasangan juga dirawat sebelum hubungan disambung semula.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim