Herpes Genital: Tanda, Ulangan dan Pengurusan pada Lelaki

Apa itu herpes kelamin?

Herpes kelamin ialah jangkitan oleh virus herpes simpleks (HSV). Terdapat dua jenis: HSV-2, yang hampir selalu berjangkit melalui seks, dan HSV-1, yang biasanya menyebabkan kudis bibir (cold sore) tetapi boleh berpindah ke kemaluan melalui seks oral. Selepas jangkitan, virus bersembunyi dalam saraf berhampiran tulang belakang dan boleh aktif semula dari semasa ke semasa.

Herpes jauh lebih biasa daripada yang disangka. Pada Disember 2024, WHO menganggarkan kira-kira 846 juta orang berumur 15 hingga 49 tahun di seluruh dunia mempunyai herpes kelamin, iaitu lebih satu daripada lima orang dewasa. Kebanyakan mereka tidak tahu kerana gejala ringan atau tiada langsung.

Punca dan cara penularan herpes kelamin

• Sentuhan kulit ke kulit dengan kawasan yang dijangkiti ketika seks vaginal, anal atau oral.
• Seks oral dengan seseorang yang mempunyai kudis bibir boleh memindahkan HSV-1 ke kemaluan.
• Pelepasan virus tanpa simptom: virus boleh berada di permukaan kulit walaupun tiada luka, dan banyak jangkitan berlaku dengan cara ini.
• Daripada ibu kepada bayi ketika bersalin, terutamanya jika ibu dijangkiti buat kali pertama lewat kehamilan.

Kondom mengurangkan risiko tetapi tidak sepenuhnya, kerana virus boleh berada di kulit yang tidak ditutup. Herpes tidak berjangkit melalui tempat duduk tandas, tuala yang kering atau kolam renang.

Tanda herpes kelamin pada lelaki

Serangan pertama

Jika berlaku, serangan pertama biasanya muncul dua hingga dua belas hari selepas pendedahan dan selalunya paling teruk:

• Rasa gatal, pedih atau kesemutan di kulit sebelum lepuh muncul.
• Kumpulan lepuh kecil berisi cecair di zakar, skrotum, dubur, punggung atau paha, yang pecah menjadi luka cetek yang pedih.
• Demam, sakit badan dan kelenjar pangkal paha membengkak.
• Pedih ketika kencing apabila air kencing menyentuh luka.

Luka biasanya sembuh dalam dua hingga empat minggu tanpa parut.

Serangan berulang

Ramai yang mengalami ulangan, terutamanya dengan HSV-2. Serangan ulangan biasanya lebih ringan dan singkat, sering didahului rasa kesemutan di tempat sama. Pencetusnya termasuk tekanan, kurang tidur, demam, geseran dan sistem imun yang lemah. Bagi kebanyakan orang, kekerapan ulangan berkurang dari tahun ke tahun.

Herpes kelamin, adakah berbahaya?

Bagi kebanyakan lelaki yang sihat, herpes kelamin tidak mengancam nyawa. Kesan terbesarnya biasanya kepada emosi dan hubungan. Namun ia perlu diambil serius kerana:

• Luka herpes meningkatkan risiko mendapat dan menyebarkan HIV.
• Herpes pada bayi baru lahir boleh menjadi sangat serius, jadi status herpes perlu dibincangkan apabila isteri mengandung.
• Pada mereka yang imunnya lemah, serangan boleh menjadi lebih teruk dan lama.
• Jarang-jarang, virus boleh menyebabkan radang selaput otak atau masalah saluran kencing.

Bagaimana herpes didiagnos

Luka di kemaluan tidak semestinya herpes. Sifilis, misalnya, juga menyebabkan luka tetapi biasanya tidak sakit, dan memerlukan rawatan berbeza. Doktor akan mengambil swab daripada luka yang masih baharu untuk ujian PCR, yang boleh mengesahkan HSV dan jenisnya. Ujian darah antibodi herpes ada hadnya dan biasanya tidak disyorkan untuk saringan rutin tanpa simptom, kerana keputusannya mudah disalah faham. Saringan sifilis, HIV dan jangkitan lain juga biasanya dibuat bersama.

Cara merawat herpes kelamin

Ubat herpes kelamin yang berkesan ialah ubat antivirus preskripsi yang diambil melalui mulut. Ubat ini tidak menghapuskan virus, tetapi:

• Rawatan episod: dimulakan seawal mungkin apabila serangan bermula, untuk memendekkan tempoh luka dan sakit.
• Rawatan supresif: diambil setiap hari bagi yang kerap mengalami ulangan, untuk mengurangkan serangan dengan ketara dan mengurangkan risiko jangkitan kepada pasangan.

Langkah penjagaan diri turut membantu: mandi atau rendam dengan air suam bergaram, pakai seluar dalam longgar dari kapas, pastikan kawasan kering, dan ambil ubat penahan sakit biasa jika perlu. Krim untuk kudis bibir yang dijual di farmasi tidak dibuat untuk herpes kelamin dan kurang berkesan. Elak menggunakan ubat tradisional atau bahan kimia pada luka, kerana ia boleh menyebabkan kerengsaan dan jangkitan kuman.

Hidup normal dan melindungi pasangan

Didiagnos herpes boleh mengejutkan, tetapi ia bukan penamat kehidupan berpasangan. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa ramai yang hidup dengan herpes berkahwin, mempunyai anak dan menjalani hubungan normal. Langkah yang membantu:

• Berterus terang dengan pasangan sebelum hubungan intim.
• Elak seks apabila ada luka atau rasa kesemutan awal, sehingga kulit sembuh sepenuhnya.
• Gunakan kondom pada setiap masa yang lain.
• Bincang rawatan supresif harian dengan doktor jika pasangan belum dijangkiti.
• Elak seks oral ketika ada kudis bibir.

Mitos dan fakta tentang herpes

• Mitos: herpes hanya berjangkit apabila ada luka. Fakta: virus boleh dilepaskan dari kulit tanpa tanda, walaupun risikonya lebih tinggi ketika ada luka.
• Mitos: diagnosis herpes bermakna pasangan pasti curang. Fakta: herpes boleh senyap bertahun-tahun sebelum serangan pertama, jadi tarikh jangkitan sebenar sukar ditentukan.
• Mitos: herpes kelamin hanya disebabkan HSV-2. Fakta: HSV-1 daripada kudis bibir kini menjadi punca penting herpes kelamin melalui seks oral.
• Mitos: ubat antivirus mesti diambil seumur hidup. Fakta: ramai hanya mengambilnya ketika serangan; rawatan harian ialah pilihan, bukan kewajipan.

Kesan emosi dan kesihatan mental

Bagi ramai lelaki, bahagian paling sukar tentang herpes bukan sakit fizikal, tetapi rasa malu, bimbang ditolak pasangan dan takut dihakimi. Perasaan ini normal, dan biasanya berkurang apabila seseorang memahami betapa biasanya herpes dan betapa baik ia boleh dikawal. Jika kebimbangan itu mula menjejaskan tidur, kerja atau hubungan, bincang dengan doktor. Sokongan emosi ialah sebahagian penting daripada rawatan. Panduan kesihatan mental lelaki juga boleh membantu.

Herpes dan kehamilan isteri

Jika anda atau isteri mempunyai herpes kelamin, maklumkan kepada doktor antenatal sejak awal kehamilan. Risiko paling tinggi kepada bayi berlaku apabila ibu dijangkiti buat kali pertama pada akhir kehamilan. Jika suami ada herpes tetapi isteri belum dijangkiti, elak hubungan seks dan seks oral pada trimester ketiga atau gunakan perlindungan, mengikut nasihat doktor. Doktor juga boleh merancang ubat pencegahan menjelang bersalin bagi ibu yang ada sejarah herpes.

Konteks Kelantan

Ramai lelaki di Kota Bharu dan Kelantan menyimpan luka berulang di kemaluan bertahun-tahun kerana malu bertanya, atau menyangka ia sekadar alahan. Pemeriksaan awal membolehkan diagnosis yang tepat dan rawatan yang mengurangkan serangan. Anda boleh mendapatkan penilaian di klinik kesihatan kerajaan, hospital atau Klinik Etika Kota Bharu, dan semua maklumat dirahsiakan. Untuk gambaran saringan lain, lihat panduan jangkitan seksual lelaki.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim