DrQIM
Ringkasan
Ringkasan
Hepatitis B sering senyap bertahun-tahun, tetapi mudah diuji, boleh dicegah dengan vaksin dan dikawal dengan pemantauan.
- Dianggarkan sekitar sejuta rakyat Malaysia hidup dengan hepatitis B kronik.
- Vaksin bayi bermula pada 1989; ramai dewasa yang lahir lebih awal belum dilindungi.
- Ujian darah HBsAg dan anti-HBs menentukan status jangkitan dan imuniti.
- Jangkitan kronik memerlukan pemantauan hati seumur hidup; ubat antivirus bila perlu.
- Pasangan dan ahli keluarga perlu diuji dan divaksin.
Apa itu hepatitis B?
Hepatitis B ialah jangkitan hati oleh virus hepatitis B (HBV). Ia boleh menjadi jangkitan akut yang pulih dalam beberapa bulan, atau jangkitan kronik yang kekal seumur hidup. Kebanyakan orang dewasa yang dijangkiti akan pulih sepenuhnya dan menjadi kebal, tetapi sebahagian kecil kekal sebagai pembawa kronik. Bayi dan kanak-kanak kecil yang dijangkiti pula sangat berisiko menjadi kronik. Dalam jangka panjang, hepatitis B kronik boleh menyebabkan sirosis (pengerasan hati) dan kanser hati.
Hepatitis B kerap dibincangkan bersama jangkitan seksual kerana ia mudah berjangkit melalui seks, jauh lebih mudah daripada HIV. Oleh itu ujian hepatitis B ialah sebahagian daripada saringan jangkitan seksual yang standard.
Hepatitis B di Malaysia
Malaysia dikategorikan sebagai negara dengan kadar hepatitis B pertengahan. Kajian dalam Malaysian Journal of Public Health Medicine menganggarkan kira-kira sejuta rakyat Malaysia hidup dengan hepatitis B kronik, dan ia kekal sebagai punca utama penyakit hati kronik dan kanser hati di negara ini. Vaksin hepatitis B untuk semua bayi baru lahir diperkenalkan dalam Program Imunisasi Kebangsaan pada 1989, dan kadar jangkitan dalam kalangan generasi muda telah menurun dengan ketara. Namun ramai lelaki dewasa yang lahir sebelum 1989 mungkin tidak pernah divaksin. Satu program saringan komuniti di Pahang mendapati hanya 13.1% penghidap hepatitis B kronik tahu status mereka.
Bagaimana hepatitis B berjangkit
- Hubungan seks vaginal atau anal tanpa kondom dengan orang yang dijangkiti; seks oral membawa risiko lebih rendah.
- Berkongsi jarum, alat suntikan atau peralatan dadah.
- Berkongsi pisau cukur, berus gigi atau gunting kuku yang mungkin terkena darah.
- Tatu, tindik atau berbekam dengan peralatan yang tidak steril.
- Daripada ibu kepada bayi ketika bersalin.
- Tercucuk jarum atau terkena darah dalam pekerjaan.
Hepatitis B tidak berjangkit melalui makan bersama, berkongsi pinggan dan cawan, bersalam, berpelukan, batuk atau bersin. Penghidap hepatitis B boleh bekerja, makan bersama keluarga dan bersosial seperti biasa.
Tanda hepatitis B
Kebanyakan orang tiada simptom langsung, terutamanya dalam jangkitan kronik. Jika jangkitan akut menyebabkan simptom, ia boleh termasuk:
- Letih yang luar biasa, hilang selera makan dan loya.
- Sakit di bahagian kanan atas perut.
- Kulit dan bahagian putih mata menjadi kuning.
- Air kencing gelap seperti teh dan najis pucat.
- Sakit sendi atau ruam.
Hepatitis B kronik pula boleh senyap selama berpuluh tahun sehingga hati sudah rosak. Inilah sebabnya ujian darah penting walaupun anda rasa sihat.
Ujian hepatitis B
Ujian darah yang mudah boleh menjawab tiga soalan: adakah anda dijangkiti, adakah anda pernah dijangkiti, dan adakah anda dilindungi.
| Ujian | Maksud jika positif |
|---|---|
| HBsAg | Sedang dijangkiti hepatitis B (akut atau kronik) |
| Anti-HBs | Dilindungi, sama ada melalui vaksin atau selepas pulih daripada jangkitan |
| Anti-HBc | Pernah terdedah kepada virus pada satu masa |
Jika HBsAg positif lebih daripada enam bulan, ia dikira jangkitan kronik, dan doktor akan membuat ujian lanjut seperti fungsi hati, viral load dan imbasan ultrabunyi hati.
Siapa patut membuat ujian hepatitis B?
- Lelaki dewasa yang lahir sebelum 1989 dan tidak pasti status vaksin.
- Sesiapa yang mempunyai ahli keluarga, terutamanya ibu atau adik-beradik, dengan hepatitis B.
- Pasangan seksual penghidap hepatitis B.
- Mereka yang mempunyai lebih daripada seorang pasangan, atau pernah didiagnos jangkitan seksual lain.
- Lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki (MSM) dan penghidap HIV.
- Sesiapa yang pernah berkongsi jarum, membuat tatu di tempat tidak steril atau pernah menerima darah sebelum saringan rutin.
- Sesiapa yang ujian fungsi hatinya tidak normal tanpa sebab yang jelas.
Jika ujian menunjukkan anda belum pernah dijangkiti dan belum dilindungi, langkah seterusnya ialah vaksin. Jika anda pembawa, langkah seterusnya ialah pemantauan.
Vaksin hepatitis B untuk dewasa
Vaksin hepatitis B sangat berkesan, dan ia juga mencegah sebahagian kanser hati. Lelaki dewasa yang belum dilindungi, terutamanya yang lahir sebelum 1989, mempunyai pasangan dengan hepatitis B, mempunyai lebih daripada seorang pasangan, lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki (MSM), penghidap HIV, pekerja kesihatan atau pernah menggunakan dadah suntikan, digalakkan berbincang tentang vaksin. Vaksin biasanya diberi dalam beberapa dos, dan ujian anti-HBs boleh dibuat selepas itu untuk memastikan perlindungan.
Rawatan hepatitis B
Hepatitis B akut biasanya dirawat secara sokongan: rehat, cukup air, makan seimbang dan elak alkohol, sambil hati dipantau. Bagi hepatitis B kronik:
- Tidak semua orang memerlukan ubat. Ramai hanya perlu pemantauan darah dan ultrabunyi hati secara berkala, biasanya setiap enam hingga dua belas bulan.
- Jika virus aktif atau hati mula rosak, doktor akan memulakan ubat antivirus oral. Ubat ini tidak menghapuskan virus sepenuhnya, tetapi mengawalnya dan mengurangkan risiko sirosis serta kanser hati. Kebanyakan perlu mengambilnya jangka panjang.
- Elak alkohol dan berhati-hati dengan ubat atau produk herba yang tidak didaftarkan, kerana sesetengahnya boleh merosakkan hati. Semak status pendaftaran produk melalui NPRA.
- Ujian HIV dan hepatitis C juga dibuat kerana cara jangkitannya serupa. Lihat juga halaman HIV, PrEP dan PEP.
Melindungi pasangan dan keluarga
Jika anda didiagnos hepatitis B, isteri atau pasangan seksual perlu diuji dan divaksin jika belum dilindungi. Gunakan kondom sehingga ujian darah mengesahkan pasangan sudah mempunyai anti-HBs. Ahli keluarga serumah juga patut diuji. Bagi isteri yang mengandung dengan hepatitis B, bayi akan diberi vaksin dan suntikan imunoglobulin selepas lahir untuk mencegah jangkitan, jadi maklumkan kepada doktor antenatal. Penghidap hepatitis B boleh berkahwin dan mempunyai anak yang sihat dengan perancangan yang betul.
Konteks Kelantan
Ramai pesakit lelaki di Kota Bharu dan Kelantan yang saya temui hanya mengetahui status hepatitis B mereka secara tidak sengaja, contohnya ketika menderma darah, pemeriksaan kerja atau saringan sebelum berkahwin. Di klinik, saya selalu terangkan bahawa keputusan positif bukan alasan untuk panik, tetapi isyarat untuk memulakan pemantauan. Ujian dan susulan boleh dibuat di klinik kesihatan kerajaan, hospital atau Klinik Etika Kota Bharu. Bagi jangkitan seksual lain yang berkongsi cara jangkitan, rujuk halaman sifilis.
Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp. Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.
Soalan lazim
Hepatitis B boleh sembuh?
Kebanyakan orang dewasa yang dijangkiti hepatitis B akut pulih sepenuhnya. Hepatitis B kronik jarang hilang sepenuhnya, tetapi boleh dikawal dengan pemantauan dan ubat antivirus apabila perlu untuk melindungi hati.
Bolehkah hepatitis B berjangkit melalui makan bersama?
Tidak. Hepatitis B tidak berjangkit melalui makan bersama, berkongsi pinggan atau cawan, bersalam atau berpelukan. Ia berjangkit melalui darah, hubungan seks dan daripada ibu kepada bayi.
Saya lahir sebelum 1989. Perlukah saya buat ujian hepatitis B?
Digalakkan. Vaksin bayi hepatitis B di Malaysia bermula pada 1989, jadi ramai dewasa yang lahir lebih awal tidak pernah divaksin. Ujian darah boleh menunjukkan sama ada anda dijangkiti, pernah dijangkiti atau sudah dilindungi.
Bolehkah penghidap hepatitis B berkahwin dan mempunyai anak?
Boleh. Pasangan perlu diuji dan divaksin, dan bayi akan diberi vaksin serta imunoglobulin selepas lahir jika ibu ialah pembawa. Dengan perancangan yang betul, risiko jangkitan kepada keluarga sangat rendah.
Perlukah ubat hepatitis B diambil seumur hidup?
Tidak semua pembawa memerlukan ubat. Jika ubat antivirus dimulakan, kebanyakan perlu mengambilnya jangka panjang di bawah pemantauan doktor. Jangan berhenti sendiri kerana ia boleh mencetuskan serangan hepatitis.