PrEP untuk pencegahan HIV di Malaysia

Apa itu PrEP

PrEP bermaksud pre-exposure prophylaxis, atau profilaksis sebelum pendedahan. Ia ialah ubat antiretroviral preskripsi yang diambil oleh orang yang belum dijangkiti HIV untuk mengurangkan risiko dijangkiti. Ubat ini menghalang virus daripada membiak dan bertapak di dalam badan jika berlaku pendedahan.

Menurut CDC Amerika Syarikat, PrEP oral mengurangkan risiko jangkitan HIV melalui hubungan seksual sekitar 99 peratus apabila diambil seperti yang dipreskripsi. Keberkesanan jatuh dengan ketara jika banyak dos tertinggal. Maklumat asas tentang HIV ada di halaman HIV, PrEP dan PEP.

PrEP di Malaysia

Kementerian Kesihatan Malaysia mula menawarkan PrEP di Klinik Kesihatan terpilih sejak Januari 2023. Menurut laporan CodeBlue pada Ogos 2025, sehingga Jun 2025 PrEP disediakan di 35 klinik kesihatan kerajaan di seluruh negara dan lebih 9,000 orang telah memulakannya. KKM juga menyatakan hasrat untuk meluaskan perkhidmatan ini ke lebih banyak fasiliti. Senarai klinik boleh berubah, jadi semak dengan Klinik Kesihatan berhampiran atau Jabatan Kesihatan Negeri Kelantan untuk lokasi terkini. PrEP juga boleh didapati melalui sesetengah klinik swasta dan klinik komuniti.

Ramai yang bertanya kepada saya di Kota Bharu sama ada PrEP sesuai untuk mereka. Jawapannya bergantung pada risiko, bukan identiti. Perbincangan dengan doktor adalah sulit.

Siapa yang sesuai mengambil PrEP

• Pasangan kepada orang yang hidup dengan HIV, terutama jika virus pasangan belum dikawal sepenuhnya
• Lelaki yang melakukan hubungan seks tanpa kondom dengan pasangan yang status HIV tidak diketahui
• Lelaki yang mempunyai lebih daripada seorang pasangan seksual
• Sesiapa yang baru didiagnosis dengan jangkitan seksual lain, seperti sifilis atau gonorea
• Lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki dan individu transgender yang berisiko
• Orang yang menyuntik dadah dan berkongsi alat
• Sesiapa yang berulang kali memerlukan PEP

Bagi pasangan suami isteri di mana seorang hidup dengan HIV, PrEP sering digunakan oleh pasangan yang negatif sehingga virus pasangan yang positif kekal tidak dapat dikesan melalui rawatan. Ia juga boleh menjadi sebahagian perancangan untuk hamil dengan selamat. Perancangan ini wajar dibincangkan bersama doktor yang merawat kedua-dua pasangan.

Sebelum memulakan PrEP

PrEP hanya untuk orang yang HIV-negatif. Jika seseorang sudah dijangkiti tetapi tidak tahu dan mula mengambil PrEP, virus boleh menjadi rintang kepada ubat. Sebab itu, beberapa ujian dibuat terlebih dahulu:

1. Ujian HIV untuk memastikan anda negatif, dan menyemak tanda jangkitan akut baru-baru ini
2. Fungsi buah pinggang, kerana ubat ini dikeluarkan melalui buah pinggang
3. Hepatitis B, kerana ubat PrEP juga memberi kesan kepada virus hepatitis B dan berhenti mengejut boleh menjejaskan hati. Lihat hepatitis B.
4. Saringan jangkitan seksual lain seperti sifilis, gonorea dan klamidia

Cara PrEP diambil

Cara paling biasa ialah satu pil setiap hari. Bagi sesetengah lelaki yang melakukan hubungan seks dengan lelaki, doktor mungkin membincangkan cara berasaskan acara (event-driven). Cara ini tidak sesuai untuk semua orang, termasuk mereka yang mempunyai hepatitis B atau pendedahan melalui faraj. Jadual dos mesti ditentukan oleh doktor, dan jangan berkongsi ubat dengan orang lain.

PrEP suntikan jangka panjang telah diluluskan di beberapa negara, tetapi akses di Malaysia masih terhad. Tanya doktor tentang pilihan terkini.

Susulan setiap 3 bulan

Pengguna PrEP perlu datang untuk susulan, biasanya setiap 3 bulan. Setiap lawatan termasuk ujian HIV, saringan jangkitan seksual, semakan kesan sampingan dan tambahan bekalan ubat. Fungsi buah pinggang disemak secara berkala. Kesan sampingan seperti loya atau rasa tidak selesa perut biasanya ringan dan hilang dalam beberapa minggu pertama.

PrEP berbanding PEP

Jika anda terdedah dan belum mengambil PrEP, PEP perlu dimulakan secepat mungkin, lebih baik dalam masa beberapa jam. Pergi ke jabatan kecemasan hospital atau klinik yang menyediakan PEP.

Mitos yang sering saya dengar

"PrEP hanya untuk golongan tertentu"

Tidak benar. PrEP ditentukan oleh risiko, bukan identiti. Seorang suami yang isterinya hidup dengan HIV, atau seorang lelaki yang mempunyai lebih daripada seorang pasangan, juga boleh mendapat manfaat.

"PrEP menggalakkan tingkah laku berisiko"

Pengguna PrEP datang untuk saringan setiap 3 bulan. Ini bermakna jangkitan seksual lain dikesan dan dirawat lebih awal, dan mereka mendapat kaunseling secara berkala. Tujuannya mengurangkan bahaya, bukan menggalakkannya.

"Kalau ambil PrEP, tidak perlu ujian lagi"

Salah. Ujian HIV berkala ialah sebahagian penting PrEP. Jika jangkitan berlaku kerana dos tertinggal, ia mesti dikesan awal supaya rawatan penuh boleh dimulakan tanpa rintangan ubat.

Di Kelantan, isu HIV sering dibincangkan dengan berbisik kerana stigma. Saya percaya maklumat yang tepat dan tenang lebih banyak melindungi keluarga berbanding diam.

Apa yang PrEP tidak lakukan

PrEP tidak melindungi daripada sifilis, gonorea, klamidia, herpes atau HPV. Kondom masih penting untuk perlindungan menyeluruh. PrEP juga bukan rawatan untuk orang yang sudah positif HIV; mereka memerlukan rawatan antiretroviral penuh. Orang yang hidup dengan HIV dan virusnya tidak dapat dikesan melalui rawatan konsisten tidak menjangkiti pasangan melalui hubungan seksual.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim