DrQIM
Ringkasan
Analisis air mani
Ujian ini menilai jumlah, pergerakan dan bentuk sperma, dan perlu diulang jika tidak normal.
- Pantang ejakulasi 2 hingga 7 hari sebelum ujian
- Sampel dihantar ke makmal dalam masa sekitar 1 jam
- WHO 2021: kepekatan rujukan bawah 16 juta/mL, pergerakan progresif 30%
- Satu keputusan tidak normal perlu diulang selepas beberapa minggu
- Gaya hidup, varikosel dan hormon antara punca yang boleh diperbaiki
Bila lelaki perlu buat analisis air mani
Pasangan yang sudah mencuba untuk hamil selama 12 bulan dengan hubungan kerap tanpa perlindungan wajar menjalani penilaian kesuburan. Jika isteri berumur 35 tahun ke atas, tempoh ini dipendekkan kepada 6 bulan. Dalam sekitar separuh pasangan yang sukar hamil, faktor lelaki menyumbang, sama ada sepenuhnya atau sebahagian.
Di Kota Bharu dan seluruh Kelantan, saya masih melihat ramai isteri melalui pelbagai ujian sementara suami belum pernah diuji. Analisis air mani lebih ringkas daripada kebanyakan ujian wanita, jadi wajar dibuat awal. Gambaran keseluruhan ada di halaman kesuburan lelaki.
Persediaan sebelum ujian
- Pantang ejakulasi 2 hingga 7 hari. Terlalu singkat mengurangkan jumlah; terlalu lama mengurangkan pergerakan sperma.
- Elakkan demam. Demam tinggi dalam tempoh 3 bulan sebelumnya boleh menurunkan kualiti sperma buat sementara. Beritahu doktor jika anda baru sakit.
- Beritahu tentang ubat dan suplemen, terutamanya hormon atau steroid.
- Tanya makmal tentang tempat pengambilan sampel, sama ada di bilik khas atau di rumah.
Cara sampel diambil
Sampel biasanya diambil melalui melancap ke dalam bekas steril yang disediakan oleh makmal. Seluruh air mani perlu dikumpul, kerana bahagian pertama mengandungi paling banyak sperma. Jangan gunakan pelincir biasa atau kondom biasa, kerana bahan di dalamnya boleh membunuh sperma. Sesetengah makmal menyediakan kondom khas tanpa bahan spermisid untuk mereka yang memerlukan cara lain. Jika sampel diambil di rumah, ia perlu sampai ke makmal dalam masa sekitar 1 jam dan disimpan pada suhu badan, contohnya dalam poket baju.
Ada pesakit yang bertanya tentang hukum cara pengambilan sampel. Persoalan ini wajar dirujuk kepada pihak berautoriti agama; dari sudut perubatan, yang penting ialah sampel lengkap dan segar.
Maksud bacaan analisis air mani
Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menerbitkan nilai rujukan dalam manualnya edisi keenam (2021). Nilai ini ialah had bawah bagi lelaki yang subur, bukan garis antara subur dan mandul.
| Parameter | Had rujukan bawah (WHO 2021) |
|---|---|
| Isipadu air mani | 1.4 mL |
| Kepekatan sperma | 16 juta per mL |
| Jumlah sperma | 39 juta per ejakulasi |
| Pergerakan keseluruhan | 42% |
| Pergerakan progresif | 30% |
| Bentuk normal | 4% |
| Sperma hidup | 54% |
Istilah yang mungkin anda lihat dalam laporan:
- Oligozoospermia: bilangan sperma rendah
- Astenozoospermia: pergerakan sperma lemah
- Teratozoospermia: peratus bentuk normal rendah
- Azoospermia: tiada sperma langsung dalam sampel
Air mani yang kelihatan cair tidak semestinya bermakna tidak subur. Air mani memang menjadi cair dalam 15 hingga 30 minit selepas keluar. Yang penting ialah bilangan dan kualiti sperma di bawah mikroskop.
Satu ujian tidak cukup
Kualiti sperma berubah dari minggu ke minggu. Kitaran penghasilan sperma mengambil masa sekitar 2 hingga 3 bulan. Jika keputusan pertama tidak normal, ujian biasanya diulang selepas beberapa minggu sebelum membuat kesimpulan. Jangan putus asa dengan satu keputusan.
Simpan semua laporan analisis air mani dan bawa setiap kali berjumpa doktor, termasuk jika anda berpindah klinik atau dirujuk ke hospital. Perbandingan antara laporan memberi gambaran yang lebih tepat berbanding satu keputusan sahaja. Pastikan juga ujian ulangan dibuat di makmal yang sama jika boleh, kerana kaedah antara makmal boleh sedikit berbeza.
Jika keputusan tidak normal
Doktor akan mencari punca melalui sejarah, pemeriksaan dan ujian lanjut:
- Pemeriksaan skrotum untuk varikosel, saiz testis dan saluran sperma
- Ujian hormon seperti testosteron, FSH dan LH; lihat testosteron rendah
- Ultrasound skrotum
- Ujian genetik untuk azoospermia atau bilangan sangat rendah
- Saringan jangkitan jika ada sel nanah dalam air mani
Pilihan untuk pasangan
Keputusan air mani yang tidak normal tidak bermaksud pasangan tidak boleh mendapat anak. Bergantung pada tahap masalah dan keadaan isteri, pilihan yang mungkin dibincangkan di klinik kesuburan termasuk:
- Merawat punca pada lelaki, seperti varikosel, jangkitan atau gangguan hormon
- Inseminasi intrauterin (IUI), di mana sperma yang telah diproses dimasukkan ke dalam rahim
- Persenyawaan in vitro (IVF) atau ICSI, di mana satu sperma disuntik terus ke dalam telur, berguna apabila bilangan sperma sangat rendah
- Pengambilan sperma melalui pembedahan dari testis atau epididimis bagi sesetengah kes azoospermia
Ketidaksuburan bukan kesalahan sesiapa. Ia masalah perubatan yang dihadapi bersama. Saya galakkan suami dan isteri datang bersama untuk perbincangan, supaya kedua-duanya memahami keputusan dan pilihan dengan jelas.
Faktor yang boleh diperbaiki
- Berhenti merokok dan vape
- Kurangkan berat badan jika berlebihan
- Elakkan panas berpanjangan pada skrotum, contohnya komputer riba di atas paha atau seluar terlalu ketat
- Jangan ambil steroid anabolik atau suplemen testosteron tanpa preskripsi, kerana ia boleh menghentikan penghasilan sperma
- Kawal kencing manis dan tekanan darah
- Tidur yang cukup dan urus tekanan
Berhati-hati dengan produk "kesuburan" atau "ubat kuat" yang dijual secara dalam talian. Banyak yang tidak berdaftar dan ada yang dicemari bahan terlarang. Semak nombor pendaftaran di laman NPRA atau Quest3+. Jika ada masalah ejakulasi, seperti air mani tidak keluar, lihat juga ejakulasi lambat.
Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp.
Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.
Soalan lazim
Macam mana nak tahu lelaki mandul atau tidak?
Cara paling tepat ialah analisis air mani di makmal, diulang jika tidak normal. Tiada tanda luaran yang boleh dipercayai. Ramai lelaki dengan bilangan sperma rendah kelihatan dan berasa sihat sepenuhnya.
Berapa hari perlu pantang sebelum ujian air mani?
WHO mencadangkan 2 hingga 7 hari tanpa ejakulasi. Tempoh yang terlalu singkat atau terlalu lama boleh menjejaskan keputusan.
Air mani cair boleh mengandung?
Ya. Air mani memang menjadi cair dalam 15 hingga 30 minit selepas keluar. Kesuburan ditentukan oleh bilangan, pergerakan dan bentuk sperma, bukan kepekatan air mani yang dilihat dengan mata.
Keputusan sperma rendah, boleh baik semula?
Selalunya boleh bertambah baik jika puncanya dirawat, contohnya berhenti merokok, menurunkan berat badan, merawat varikosel atau hormon. Kesan perubahan biasanya dilihat selepas 2 hingga 3 bulan.
Tanda air mani sihat?
Air mani yang sihat biasanya putih kelabu, menjadi cair dalam setengah jam dan isipadunya sekurang-kurangnya 1.4 mL. Namun kualiti sperma hanya boleh dinilai di bawah mikroskop.