Sakit testis: punca, tanda bahaya dan pemeriksaan

Fahami struktur dahulu

Kantung buah zakar (skrotum) mengandungi dua testis, epididimis di belakang setiap testis yang menyimpan sperma, dan saluran sperma bersama saluran darah yang dipanggil korda spermatik. Sakit boleh datang dari mana-mana bahagian ini, atau dirujuk dari tempat lain seperti buah pinggang, pangkal paha atau saraf di belakang badan.

Di klinik saya di Kota Bharu, ramai lelaki muda menunggu berhari-hari sebelum datang kerana segan. Saya selalu nasihatkan: untuk sakit testis yang tiba-tiba, jangan tunggu esok. Segan boleh diatasi, tetapi testis yang rosak akibat terpulas tidak boleh dikembalikan.

Kecemasan: testis terpulas (torsion)

Testis terpulas berlaku apabila korda spermatik berpusing dan memotong bekalan darah. Ia paling kerap berlaku pada remaja dan lelaki muda, tetapi boleh berlaku pada sebarang umur, sering ketika tidur atau selepas aktiviti fizikal.

• Sakit yang datang mengejut dan sangat teruk pada sebelah testis
• Loya dan muntah
• Testis kelihatan lebih tinggi atau berkedudukan melintang
• Bengkak dan merah pada skrotum

Peluang menyelamatkan testis paling tinggi jika pembedahan dibuat dalam tempoh sekitar 6 jam dari mula sakit. Pergi terus ke jabatan kecemasan hospital. Jangan urut, jangan tunggu ubat tahan sakit berkesan.

Punca lain sakit testis

Epididimitis dan orkitis

Ini radang epididimis atau testis, biasanya akibat jangkitan. Pada lelaki aktif seksual di bawah 35 tahun, punca yang kerap ialah klamidia dan gonorea. Pada lelaki lebih berusia, jangkitan saluran kencing atau masalah prostat lebih biasa. Sakit biasanya bermula perlahan dalam satu atau dua hari, disertai bengkak, panas dan kadangkala demam atau pedih kencing. Rawatan ialah antibiotik preskripsi yang sesuai, dan pasangan juga perlu diperiksa jika puncanya jangkitan seksual.

Beguk (mumps)

Virus beguk boleh menyebabkan orkitis beberapa hari selepas bengkak kelenjar di pipi. Ia boleh menjejaskan kesuburan dalam sesetengah kes.

Varikosel

Varikosel ialah pembesaran urat di dalam skrotum, lebih biasa di sebelah kiri. Ia sering terasa seperti berat atau lenguh, bertambah selepas lama berdiri atau bersenam, dan berkurang apabila berbaring. Ada yang menyamakan rasa urat itu seperti "beg cacing". Varikosel ialah antara punca masalah kesuburan lelaki yang boleh dirawat. Baca varikosel.

Hernia inguinal

Bahagian usus yang tertolak melalui dinding perut di pangkal paha boleh turun ke skrotum dan menyebabkan bengkak serta rasa tidak selesa, terutamanya semasa batuk atau mengangkat benda berat. Hernia yang menjadi keras, sangat sakit dan tidak boleh ditolak masuk ialah kecemasan.

Hidrosel dan sista epididimis

Ini pengumpulan cecair yang biasanya tidak sakit tetapi menyebabkan bengkak. Ultrasound membantu membezakannya daripada benjolan lain.

Kecederaan

Hentakan semasa bersukan atau kemalangan motosikal boleh menyebabkan lebam atau kecederaan dalaman. Sakit yang tidak berkurang atau bengkak yang besar perlu diimbas.

Sakit yang dirujuk

Batu karang di saluran ureter boleh menyebabkan sakit menjalar ke testis. Saraf yang terhimpit di bahagian bawah belakang atau masalah otot lantai pelvis juga boleh memberi rasa sakit di kawasan ini. Lihat sakit pelvis dan sciatica.

Barah testis: benjolan yang tidak sakit

Barah testis paling kerap berlaku pada lelaki berumur sekitar 15 hingga 49 tahun. Tanda yang paling biasa ialah benjolan keras atau pembesaran pada sebelah testis yang biasanya tidak sakit, kadangkala dengan rasa berat. Barah testis mempunyai kadar kejayaan rawatan yang tinggi jika dikesan awal, sebab itu sebarang benjolan baru perlu diperiksa dengan ultrasound.

Periksa sendiri setiap bulan

1. Lakukan selepas mandi air suam, apabila kulit skrotum lebih lembut
2. Pegang setiap testis dengan kedua-dua tangan dan gulingkan perlahan antara ibu jari dan jari
3. Rasa permukaan untuk benjolan keras, perubahan saiz atau kekerasan
4. Kenali epididimis di belakang testis supaya tidak tersalah sangka ia benjolan

Satu testis sedikit lebih besar atau lebih rendah daripada yang lain adalah normal. Yang penting ialah perubahan berbanding bulan sebelumnya.

Pemeriksaan di klinik

Doktor akan bertanya bila sakit bermula, sama ada ia mengejut, gejala kencing dan sejarah seksual. Pemeriksaan fizikal dibuat dengan berhati-hati dan sopan. Ujian air kencing membantu mengesan jangkitan. Ultrasound skrotum dengan Doppler menunjukkan aliran darah ke testis, cecair, urat yang membesar atau benjolan. Jika perlu, rujukan dibuat ke klinik urologi hospital. Di Kelantan, perkhidmatan ini ada di hospital kerajaan utama di Kota Bharu dan Kubang Kerian.

Sakit testis yang berpanjangan

Sesetengah lelaki mengalami sakit atau lenguh testis yang berterusan lebih tiga bulan tanpa punca yang jelas pada ultrasound. Keadaan ini dipanggil orkialgia kronik. Puncanya boleh berkaitan dengan saraf di pangkal paha, ketegangan otot lantai pelvis, kesan pembedahan hernia atau vasektomi, atau sakit yang dirujuk dari tulang belakang. Rawatan biasanya menggabungkan ubat tahan sakit yang sesuai, fisioterapi lantai pelvis, pengurusan tekanan dan kadangkala suntikan saraf oleh pasukan pengurusan sakit. Tekanan emosi dan kebimbangan juga boleh memperhebat rasa sakit, jadi perbincangan terbuka dengan doktor tentang kesan sakit pada tidur, kerja dan hubungan adalah sebahagian daripada rawatan. Jika anda mengalami sakit sebegini, jangan rasa ia hanya "dalam kepala". Ia keadaan sebenar yang boleh dibantu.

Kesan kepada kesuburan

Torsion yang lambat dirawat, orkitis beguk, varikosel dan jangkitan berulang boleh menjejaskan penghasilan sperma. Jika anda pernah mengalami masalah ini dan sedang merancang anak, analisis air mani boleh memberi gambaran awal. Baca ujian analisis air mani.

Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp.

Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.

Soalan lazim