DrQIM
Ringkasan
Makanan untuk pesakit gout
Kurangkan sumber purin tinggi dan gula, kawal berat badan, dan minum air secukupnya.
- KKM senaraikan budu, belacan dan cencaluk sebagai makanan tinggi purin (lebih 150 mg/100 g)
- Ayam, telur, ikan selar, siakap dan ikan kaya omega-3 disarankan ikut porsi
- Petai, jering dan cendawan perlu dihadkan, bergantung kepada toleransi individu
- Air berkarbonat, kordial, minuman 3-dalam-1 dan alkohol perlu dielakkan
- Minum air 2 hingga 3 liter sehari, kecuali jika doktor menghadkan cecair
Kenapa makanan penting dalam gout
Purin terdapat secara semula jadi dalam badan dan dalam makanan. Apabila purin dipecahkan, ia menjadi asid urik. Makanan tinggi purin, gula dan fruktosa berlebihan serta alkohol boleh menaikkan paras asid urik dan mencetuskan serangan gout. Namun perlu jujur: diet sahaja biasanya hanya menurunkan asid urik sedikit. Bagi pesakit dengan serangan berulang, pemakanan ialah sokongan kepada rawatan doktor, bukan pengganti.
Senarai di bawah diringkaskan daripada risalah KKM "Diet untuk Pesakit Gout" terbitan Bahagian Pembangunan Kesihatan Keluarga, Kementerian Kesihatan Malaysia.
Senarai makanan ikut risalah KKM
| Kumpulan | Elakkan, hadkan atau ambil sedikit | Disarankan mengikut porsi |
|---|---|---|
| Bijirin | Tapai ubi, tapai pulut | Nasi, mihun, ubi, roti, oat, pasta, bijirin penuh |
| Buah-buahan | Jus buah terproses, buah dalam tin, jeruk buah | Buah-buahan segar |
| Sayur-sayuran | Petai, jering, cendawan, asparagus, rebung, sayuran kekacang* | Sayur-sayuran lain |
| Makanan berprotein | Organ dalaman, ekstrak daging, sos ikan, daging merah, itik, angsa, ikan bilis, sardin, kerang, tiram, udang, sotong, ketam, keropok ikan* | Ayam, telur, ikan selar, siakap, ikan kaya omega-3 (tenggiri, keli, patin, tilapia, jenahak, salmon) |
| Kekacang | Kacang tanah, kacang dal, kacang kuda, kacang pis* | Soya dan produk soya, badam, gajus, walnut, kacang hazel |
| Minuman | Alkohol, air berkarbonat, kordial, krimer pekat manis, minuman 3-dalam-1, minuman coklat bermalt | Teh, kopi, susu, air kosong dan minuman tanpa gula |
| Lain-lain | Ekstrak yis, belacan, ikan masin, cencaluk, budu, makanan terproses (sosej, nuget, daging burger) | - |
*Risalah KKM menyatakan kesesuaian makanan bertanda ini bergantung kepada toleransi pesakit. Risalah yang sama menyenaraikan contoh makanan tinggi purin (lebih 150 mg setiap 100 g): organ dalaman, udang, sotong, belacan, budu, cencaluk, sos ikan, ekstrak daging, yis, ikan bilis, telur ikan, tuna, sardin, kembung, ikan parang, tamban, kerang, kupang, tiram, alkohol dan tapai.
Jawapan untuk soalan yang paling kerap
Gout boleh makan budu?
Budu, belacan dan cencaluk tersenarai sebagai makanan tinggi purin. Ia juga tinggi garam, yang tidak baik untuk tekanan darah. Bagi orang Kelantan, budu sering dimakan sedikit tetapi setiap hari. Cuba kurangkan kekerapan dan kuantiti, terutama ketika asid urik belum terkawal atau baru lepas serangan.
Gout boleh makan petai?
Petai dan jering berada dalam senarai "hadkan", tetapi dengan nota bahawa ia bergantung kepada toleransi individu. Kajian besar mendapati purin daripada sayur-sayuran tidak meningkatkan risiko gout sebanyak purin daripada daging dan makanan laut. Jadi petai tidak semestinya diharamkan sepenuhnya; makan sedikit dan perhatikan sama ada ia mencetuskan serangan pada diri anda.
Gout boleh makan telur dan ayam?
Ya. Telur dan ayam berada dalam senarai yang disarankan mengikut porsi. Pilih cara masakan yang kurang minyak, dan elakkan bahagian organ seperti hati dan pedal ayam.
Gout boleh makan kentang dan ubi kayu?
Ubi berada dalam kumpulan bijirin yang disarankan mengikut porsi. Kentang tidak disenaraikan sebagai makanan tinggi purin. Yang perlu dijaga ialah kuantiti dan cara masak, kerana makanan bergoreng dan kalori berlebihan menaikkan berat badan, dan berat badan berlebihan meningkatkan risiko gout. Tapai ubi pula perlu dihadkan.
Gout boleh makan roti canai?
Roti canai tidak disenaraikan secara khusus. Roti termasuk dalam kumpulan yang disarankan, tetapi roti canai tinggi minyak. Masalah yang lebih besar sering datang daripada kuahnya: kuah dal (kacang dal berada dalam senarai hadkan) dan kari daging. Sesekali boleh, dengan kuah yang sedikit.
Gout boleh minum kopi?
Kopi dan teh tanpa gula berada dalam senarai yang disarankan. Yang perlu dielakkan ialah minuman 3-dalam-1, krimer pekat manis dan gula yang banyak, kerana gula dan fruktosa boleh menaikkan asid urik.
Ikan apa yang sesuai?
Risalah KKM menyarankan ikan selar, siakap dan ikan kaya omega-3 seperti tenggiri, keli, patin, tilapia, jenahak dan salmon, sekurang-kurangnya satu hidangan sehari bagi membantu mengurangkan serangan berulang. Ikan bilis, sardin, kembung, tuna, ikan parang dan tamban pula tergolong tinggi purin.
Tiga saranan tambahan KKM
- Elakkan alkohol, terutamanya bir, wain dan minuman keras.
- Minum air 2 hingga 3 liter sehari (8 hingga 12 cawan) untuk membantu membuang asid urik melalui air kencing. Jika anda menghidap penyakit jantung atau buah pinggang yang memerlukan sekatan cecair, ikut nasihat doktor anda.
- Urus berat badan dengan konsep Pinggan Sihat Malaysia dan aktiviti fizikal yang berkala. Turunkan berat secara perlahan; diet kejutan atau berlapar lama boleh mencetuskan serangan.
Bila makanan sahaja tidak cukup
Jika serangan berulang walaupun anda sudah menjaga makan, itu bukan kegagalan diri. Ia petanda paras asid urik perlu diturunkan dengan ubat. Semak bacaan anda dalam artikel asid urik normal berapa, dan bincang dengan doktor tentang sasaran rawatan. Untuk pelan makanan yang lebih terperinci, minta rujukan kepada pegawai dietetik di klinik kesihatan berhampiran, seperti yang disarankan dalam risalah KKM.
Ada soalan? Tanya Dr Qim melalui WhatsApp.
Maklumat ini untuk pendidikan dan bukan pengganti pemeriksaan doktor.
Soalan lazim
Gout tak boleh makan apa?
Menurut risalah KKM, hadkan atau elakkan organ dalaman, ekstrak daging, sos ikan, daging merah, ikan bilis, sardin, makanan laut bercangkerang, budu, belacan, cencaluk, ikan masin, tapai, makanan terproses, alkohol dan minuman manis.
Gout boleh makan sayur apa?
Kebanyakan sayur-sayuran disarankan mengikut porsi. Yang perlu dihadkan ialah petai, jering, cendawan, asparagus, rebung dan sayuran kekacang, dan kesesuaiannya bergantung kepada toleransi setiap orang.
Gout boleh makan daging?
Daging merah tersenarai sebagai makanan yang perlu dihadkan. Ayam dan telur lebih sesuai sebagai sumber protein, dimakan mengikut porsi yang disarankan.
Kalau saya jaga makan, perlu ubat gout lagi?
Bergantung pada kekerapan serangan dan paras asid urik. Diet biasanya hanya menurunkan asid urik sedikit. Jika serangan berulang, ada tofus atau batu karang, ubat penurun asid urik biasanya diperlukan bersama penjagaan makanan.